BİLDİRİ DETAY

Eray YURTSEVEN, Suzan DAL, C.Nihal YURTSEVEN, Feray Küçükbaş DUMAN
SAĞLIK KURULUŞARINDAN KAYNALANAN TIBBİ ATIKLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ: 2010-2014 DÖNEMİ
 
Tıbbi atıklarla ilgili ülkemizdeki ilk yasal düzenlemenin 22/7/2005 tarihinde 25883 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği olup, 25/01/2017 tarihinde yönetmeliğin yeni şekli yayınlanmıştır. Tıbbi atıklar sağlık kuruluşlarında teşhis ve tedavi sırasında ortaya çıkan atıklardır. Enfeksiyon yapıcı atıkları, patolojik atıkları ve kesici-delici atıklar tıbbi atık olarak tanımlanmaktadır. Ayrıca tıbbi atıklar enfeksiyöz, kimyasal veya radyoaktif özellikte de olabilmektedirler. Tıbbi atıkların, tehlikeli, tehlikesiz, belediye veya ambalaj atıkları gibi diğer atıklar ile karıştırılmaması esastır. Bu nedenle atıkların çıktığı yerde ayrılması büyük önem taşır. Tıbbi atıkların çevreye ve insan sağlığına zarar verecek şekilde doğrudan veya dolaylı olarak alıcı ortama verilmesi yasaktır. Tıbbi atıkların, kaynağında diğer atıklardan ayrı olarak toplanması, geçici depolanması, taşınması ve bertarafı gerekmektedir. Sağlık kuruluşlarında üretilen atıkların %75-80’i evsel niteliktedir. Geri kalan kısım enfeksiyöz atıklar, kesici-delici özellikteki atıklar, kimyasal veya farmasötik atıklar ve radyoaktif atıklardan oluşur. Hastane atıklarının ancak %5-10’unun enfeksiyöz atık olduğu belirtilmektedir. Tıbbi atıklar önemli bir çalışan sağlığı ve güvenliği riski kadar, çevrede yer alan diğer canlılar içinde büyük risk oluşturmaktadır. Sağlık çalışanları, mesleki nedenlerle enfekte kan ve vücut sıvılarına maruz kalmayı takiben önemli mortalite ve morbititeye neden olabilen hepatit B, hepatit C ve insan immün yetmezlik virüsüne (HIV) bağlı enfeksiyon hastalıklarına yakalanma açısından risk altındadır. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre dünya çapında, her yıl yaklaşık 16 milyar enjeksiyon yapılmaktadır. Alınan tüm önlemlere ve uygulamalara rağmen, güvensiz enjeksiyonlar nedeniyle 33800 yeni HIV, 1.7 milyon hepatit B ve 315000 hepatit C enfeksiyonunun bulaştığı belirtilmektedir. Mevzuatımıza göre sağlık kuruluşları günde 50 kilogramdan fazla tıbbi atık üretmesi durumunda tıbbi atık geçici deposu tesis etmekle, günlük 50 kilograma kadar tıbbi atık üretmesi durumunda geçici tıbbi atık konteyneri bulundurmakla, günlük 1 kilograma kadar tıbbi atık üretmesi durumunda ise en yakın veya en uygun tıbbi atık geçici deposuna/konteynerine götürmek veya bu atıkları tıbbi atık toplama aracına vermekle yükümlüdür. Sağlık kuruluşları, atıklarının toplanması, taşınması, sterilizasyonu ve bertarafı için gerekli harcamaları karşılamakla yükümlüdür. Bu masraf genel katı atıkların taşınıp yok edilmesi 0.02-0.5 dolar tutarken, tıbbi işlem uygulanması atık maliyetini kilogram başına 0.6-2 dolar arttırmaktadır. Bu araştırma 2014 yılı sonu itibari ile faaliyette olan ve tıbbi atıklarını ayrı toplamak zorunda olan 1498 sağlık kuruluşunun 2010-2014 yılları arasındaki göstergelerinin değerlendirilmesi amacıyla gerçekleştirilmiştir. Kapsam: Yapılan bu araştırmanın evrenini Türkiye’de yer alan ve faaliyette olan 1498 sağlık kuruluşu oluşturmaktadır. Yöntem: Araştırma Türkiye İstatistik Kurumu 2017 yılı çevre istatistiği verileri ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmaya Türkiye’deki toplam 1498 sağlık kuruluşundan toplanan veriler doğrultusunda hazırlanan; 2010-2014 yılları arasındaki sağlık kuruluşu sayıları, toplam tıbbi atık miktarı (kg/yıl) ve hasta başına ortalama tıbbi atık miktarı (kg/kişi) değişkenlerinin zaman içindeki değişimi araştırılmıştır. Araştırmadan elde edilen verilerin analizinde, SPSS (Statistical Package for Social Science) 13.0 programında basit istatistik işlemlere tabi tutularak (frekans ve yüzde olarak) yorumlanmıştır. Bulgular: 2010 yılında Türkiye de 1398 sağlık kuruluşundan 59.966.481 kg tıbbi atık toplanırken bu değer 2014 yılında 1498 kuruluş için 74.495.046 kg olarak ölçülmüştür. 2014 yılı için toplanan tıbbi atığın, %68’i düzenli depolama sahalarında, %22’si belediye çöplüğünde, %10’u ise yakma tesislerinde bertaraf edilmiştir. Düzenli depolama sahalarında ve belediye çöplüklerinde bertaraf edilen tıbbi atıkların %84'ünün sterilize edildiği, %16'sının ise sterilize edilmediği hesaplanmıştır. Tıbbi atığın %23’ünün İstanbul, %11’inin Ankara, %7’sinin ise İzmir’deki sağlık kuruluşlarında toplandığı tespit edilmiştir. Hasta başına ortalama tıbbi atık miktarları (kg/kişi) hesaplandığında 2010 yılında Sağlık Bakanlığı hastanelerinde 0.14 kg/kişi, Özel hastaneler 0.25 kg/kişi, Üniversite hastaneleri 0.72 kg/kişi olarak tespit edilirken bu değerler 2014 yılı için sırayla 0.13, 0.28 ve 0.53 kg/kişi olarak ölçülmüştür. Sonuç: Tıbbi atıkların diğer atıklardan ayrı toplanması ve geri kazanabilir atıkların değerlendirilmesi sağlık kuruluşlarının ekonomik kayıp yaşamaması ve ülke ekonomisine katkı sağlaması bakımından önemlidir. Bu kapsamda, çalışanlar, hasta ve yakınları ve çevreye risk oluşturmadan hizmetlerin sürdürülebilmesi için Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği doğrultusunda gerekli tedbirlerin alınması ve verilen eğitimlerin sürdürülmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler: Tıbbi Atık, Belediye, Halk, Sağlık, Bertaraf.



 


Keywords: